Książka popularnonaukowa – zarys historii ziemi, kościoła i wsi parafialnej Sarnowo, położonej w ziemi chełmińskiej, to kolejna z cyklu (zob. również http://rafal.zgorzelski.salon24.pl/174371,unislaw-pomorski, http://rafal.zgorzelski.salon24.pl/133605,kijewo-krolewskie-dzieje-nieznane) publikacji dotyczących dziejów parafialnych małych ojczyzn ziemi chełmińskiej autorstwa Leszka Pachonia. Dziejów wsi i parafii Sarnowo oraz zamieszkujących w niej rodów i właścicieli majątków.

Książka jest owocem badań archiwalnych, głównie ksiąg kancelarii biskupiej i kapituły katedralnej, archiwum diecezjalnego w Pelpinie oraz kwerendy źródeł archiwalnych. Znajdziemy w niej, oprócz informacji historycznych, liczne fotografie współczesnego Sarnowa oraz wsi i zabytkowych obiektów zlokalizowanych w parafii, a także m. in. zdjęcie portretu Zygmunta Działowskiego (z Działowa wchodzącego niegdyś w skład sarnowskiej parafii), który przyozdabia wnętrza sali zarządu Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Działowskiego, który przecież był głównym inicjatorem powołania w Toruniu TNT.

Książka powstała dzięki zaangażowaniu i wsparciu byłego proboszcza sarnowskiej parafii (obecnie w stanie spoczynku) księdza kanonika Jerzego Pawłowskiego, teraźniejszego proboszcza tej parafii księdza Marka Zielińskiego oraz pomocy ze strony Janiny i Piotra Madej z Działowa.

Parafia w Sarnowie obejmuje swym zasięgiem dwanaście miejscowości wchodzących w skład cztere gmin – Stolno, Grudziądz, Lisewo i Płużnica. Powstała, jak pisze Leszek Pachoń, jeszcze w czasach przedkrzyżackich, to jest przed 1231 rokiem. Znajduje się w niej piękny kościół parafialny, jeden z, jak dodaje autor, najpiękniejszych budynków sakralnych w ziemi chełmińskiej. Kościół, który był wielokrotnie modernizowany, ulegał zniszczeniu (np. w okresie najazdu szwedzkiego z lat 1655 – 1660), pożarom (spłonął niemal całkowicie w 1938 roku).

W Mszach św. odprawianych w sarnowskim kościele uczestniczył w okresie Międzywojna gen. bronii Józef Haller, który zamieszkiwał od 1932 roku w znajdującym się nieopodal Sarnowa, Gorzuchowie. Jeden z elementów wystroju świątyni stanowi lampa podarowana przez gen. Hallera; znajdziemy w niej także tablicę upamiętniającą tego wybitnego oficera Wojska Polskiego i Polaka.

Na terenie parafii Sarnowo są również dwie kaplice – w Robakowie, pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i we Wałdowie Szlacheckim – pod wezwaniem Świętego Ojca Pio z Pietrelciny. Oprócz nich również szereg kapliczek przydrożnych zlokalizowanych w miejscowościach przynależnych do parafii.

Leszek Pachoń zamieszcza w swej książce biogramy najwybitniejszych parafian – Wojciecha Stanisława Leskiego, biskupa chełmińskiego, żyjącego w latach 1702 – 1758, który to urodził się w Klęczkowie (a chrzest św. przyjął w Sarnowie) oraz wspomnianego gen. Józefa Hallera (1873 – 1963), który w 1932 roku zakupił majętek w Gorzuchowie koło Sarnowa (i mieszkał w nim do 29 sierpnia 1939 roku).

Na kartach swej pracy Pachoń prezentuje zarys dziejów wsi wchodzących w skład sarnowskiej parafii, dawniej i dziś – Sarnowa, Białego Boru, Działowa, Gorzuchowa, Klęczkowa, Krajęcin, Pilewic, miejscowości Pląchowy Wybudowane, Robakowa, Rudy, Wałdowa Szlacheckiego. Odrębny rozdział książki został poświęcony losom wspólnoty parafialnej z okresu II wojny światowej oraz współczesnemu funkcjonowaniu parafii.

Leszek Pachoń zamieszcza też w dziełku wykaz znanych proboszczów i administratorów parafii, poczynając od czasów najdawniejszych do dnia dzisiejszego. Tę bogato ilustrowaną książkę czyta się z przyjemnością. Zapewne też wzbudza ona zainteresowanie mieszkańców parafii Sarnowo, bo została napisana głównie z myślą o nich.

Leszek Pachoń, Sarnowo. Zarys dziejów parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Świętego Marcina Biskupa, Wydawca: DTP i druk/Editors Project Sp. z o. o., mecenat ks. Marek Zieliński, parafia Sarnowo, Sarnowo 2010, ss. 122